Cukrzyca to jedna z najczęstszych chorób, z jakimi spotkasz się na zleceniu. W Niemczech ma ją ponad co piąta osoba w wieku 75-80 lat. Cukrzyca u seniora wymaga od opiekunki czujności: trzeba umieć rozpoznać niedocukrzenie, pilnować regularnych posiłków, codziennie patrzeć na stopy i wiedzieć, kiedy wezwać pomoc. W tym poradniku wyjaśniamy to wszystko krok po kroku - z przydatnymi zwrotami po niemiecku.
Cukrzyca u seniora - co jest inaczej niż u młodszych
U osób starszych najważniejsze jest bezpieczeństwo i jakość życia. Dlatego lekarze często ustalają seniorom wyższe docelowe wartości cukru niż młodszym osobom - głównym celem jest unikanie niedocukrzeń. Starsi ludzie często zauważają niedocukrzenie późno, a to zwiększa ryzyko upadków. Objawy bywają też mylone z demencją albo „gorszym dniem”.
Najważniejsza zasada: nie zmieniaj dawek leków ani insuliny na własną rękę. Zawsze trzymaj się planu leczenia od lekarza.
Co należy do opiekunki, a co do pielęgniarki
W Niemczech czynności medyczne - np. zastrzyki z insuliny czy regularne pomiary cukru - często wykonuje pielęgniarka ze służby pielęgniarskiej (Pflegedienst) na zlecenie lekarza. Twoim zadaniem jest zwykle codzienna opieka: posiłki, picie, obserwacja, pomoc w higienie i reagowanie, gdy dzieje się coś niepokojącego.
Jeśli rodzina oczekuje, że to Ty będziesz mierzyć cukier albo podawać insulinę, poproś o przeszkolenie przez pielęgniarkę lub lekarza i o jasny, pisemny plan: kiedy mierzyć, jaka dawka, co robić przy za niskim i za wysokim wyniku. Zapytaj też, czy ktoś ma to formalnie zlecić.
Niedocukrzenie (hipoglikemia) - jak je rozpoznać
O niedocukrzeniu mówimy, gdy cukier we krwi spada poniżej 70 mg/dl (3,9 mmol/l). Jest groźne przede wszystkim u osób, które biorą insulinę lub niektóre leki obniżające cukier. Typowe objawy to:
- drżenie rąk, pocenie się, bladość,
- kołatanie serca,
- nagły, silny głód,
- rozdrażnienie, dziwne zachowanie, splątanie, senność,
- zaburzenia widzenia, trudności z mówieniem, a w ciężkich przypadkach utrata przytomności.
Objawy mogą się różnić u różnych osób. Jeśli senior nagle zachowuje się inaczej niż zwykle, a choruje na cukrzycę - najpierw pomyśl o niedocukrzeniu.
Niedocukrzenie - co zrobić krok po kroku
- Jeśli możesz, zmierz cukier glukometrem.
- Senior jest przytomny i może połykać? Podaj szybko działające węglowodany: 15-20 g glukozy (np. tabletki z glukozą - Traubenzucker), szklankę słodkiego soku albo cukier rozpuszczony w wodzie.
- Po 15 minutach zmierz cukier ponownie. Jeśli nadal jest za niski - powtórz. To tzw. reguła 15/15.
- Gdy cukier wróci do normy, podaj mały posiłek lub przekąskę, jeśli do posiłku zostało więcej czasu.
- Senior jest nieprzytomny albo nie może połykać? Nie podawaj nic do ust - może się zakrztusić. Dzwoń pod 112, ułóż seniora w pozycji bocznej ustalonej i zostań przy nim. Jeśli lekarz przepisał glukagon i pokazano Ci, jak go podać, postępuj według instrukcji.
- Każde niedocukrzenie zgłoś rodzinie i lekarzowi - może być potrzebna zmiana leczenia.
Tak postępowanie opisuje m.in. Medycyna Praktyczna na podstawie zaleceń Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, a niemiecki portal diabinfo.de radzi zawsze mieć pod ręką szybko działające węglowodany. Trzymaj tabletki z glukozą lub mały sok w kuchni, przy łóżku i w torbie na spacer.
Wysoki cukier (hiperglikemia) - na co uważać
Za wysoki cukier rozwija się zwykle wolniej. Niepokojące objawy to silne pragnienie, częste oddawanie moczu, suchość w ustach, zmęczenie, senność i splątanie. Często pojawia się przy infekcji, gorączce, odwodnieniu albo gdy senior nie weźmie leków. Zgłoś takie objawy lekarzowi - w dzień do lekarza rodzinnego, wieczorem i w weekend pod numer dyżuru 116117. Przy bardzo złym stanie, dużej senności lub utracie przytomności dzwoń pod 112. Pamiętaj o piciu, szczególnie w upale.
Pomiar cukru - mg/dl czy mmol/l?
W Niemczech glukometry pokazują wynik w mg/dl albo w mmol/l - sprawdź, jaką jednostkę ma urządzenie Twojego podopiecznego. Dla orientacji: 70 mg/dl to około 3,9 mmol/l. Wyniki zapisuj w dzienniczku (das Blutzuckertagebuch) razem z godziną, posiłkiem i dawką leku - lekarz będzie o to pytał. Jak czytać i podawać liczby po niemiecku, wyjaśniamy w artykule liczby po niemiecku w opiece.
Jedzenie przy cukrzycy - praktyczne zasady
- Regularne posiłki - szczególnie ważne przy insulinie. Opuszczony posiłek przy tej samej dawce leku to prosta droga do niedocukrzenia.
- Uwaga na słodkie napoje i soki - na co dzień lepiej woda i niesłodzona herbata. Sok przydaje się za to przy niedocukrzeniu.
- Warzywa, pełne ziarno, białko - pomagają utrzymać stabilny cukier.
- Specjalne produkty „dla diabetyków” nie są potrzebne - ważniejsze jest zwykłe, zbilansowane jedzenie w rozsądnych porcjach.
- Zapytaj o zalecenia - jeśli lekarz lub dietetyk ustalił dietę, trzymaj się jej. Słownictwo przydatne w kuchni znajdziesz w artykule gotowanie po niemiecku.
Stopy - codzienna kontrola
Cukrzyca może uszkadzać nerwy i naczynia krwionośne w stopach. Senior może nie czuć otarcia czy odcisku, a mała ranka potrafi się długo nie goić. Według gesundheitsinformation.de stopy warto oglądać codziennie - także podeszwy i przestrzenie między palcami (pomaga lusterko).
- Szukaj otarć, zaczerwienień, pęcherzy, odcisków, pęknięć skóry i zmian między palcami.
- Myj stopy w letniej wodzie, dokładnie osuszaj, zwłaszcza między palcami, i nawilżaj skórę (ale nie między palcami).
- Nie obcinaj sama zrogowaceń ani wrastających paznokci - to zadanie dla podologa (der Podologe), czyli specjalisty od medycznej pielęgnacji stóp.
- Dbaj o wygodne buty i skarpety bez uciskających szwów. Nie pozwól seniorowi chodzić boso.
- Każdą ranę na stopie zgłoś lekarzowi szybko - nawet jeśli wygląda niewinnie.
Słowniczek - cukrzyca po niemiecku
| Po polsku | Po niemiecku |
|---|---|
| cukrzyca | der Diabetes, die Zuckerkrankheit |
| cukier we krwi | der Blutzucker |
| glukometr | das Blutzuckermessgerät |
| paski testowe | die Teststreifen |
| niedocukrzenie | die Unterzuckerung, „der Hypo” |
| za wysoki cukier | die Überzuckerung |
| tabletki z glukozą | der Traubenzucker |
| pen do insuliny | der Insulinpen |
| dzienniczek pomiarów | das Blutzuckertagebuch |
| podolog | der Podologe, die Podologin |
- Ich messe jetzt Ihren Blutzucker. - Zmierzę teraz Pani/Panu cukier.
- Der Blutzucker ist sehr niedrig. - Cukier jest bardzo niski.
- Bitte trinken Sie diesen Saft. - Proszę wypić ten sok.
- Ich glaube, sie hat eine Unterzuckerung. - Myślę, że ma niedocukrzenie. (do lekarza lub dyspozytora)
- Er hat eine Wunde am Fuß. - Ma ranę na stopie.
Więcej zwrotów do rozmowy z lekarzem znajdziesz w naszym słowniku do wizyty u lekarza.
FAQ - najczęstsze pytania
Czy mogę podać słodycze przy niedocukrzeniu?
Najlepiej działają glukoza i słodki sok. Czekolada czy ciastka zawierają tłuszcz, który spowalnia wchłanianie cukru, więc działają wolniej.
Senior nie chce jeść, a dostał już insulinę. Co robić?
Spróbuj podać coś lekkiego, co lubi, albo słodki napój, i obserwuj go. Od razu zadzwoń do rodziny lub lekarza po wskazówki - brak posiłku po insulinie grozi niedocukrzeniem.
Czy demencja utrudnia leczenie cukrzycy?
Tak - senior może zapominać o lekach i posiłkach albo nie umieć powiedzieć, że źle się czuje. Dlatego obserwacja jest tak ważna. Więcej o pracy z osobą z demencją przeczytasz w artykule o objawach demencji u seniora.
Podsumowanie
Cukrzyca u seniora to przede wszystkim codzienna uważność: regularne posiłki, picie, obserwacja zachowania i stóp oraz szybka reakcja na niedocukrzenie. Zapamiętaj regułę 15/15 i trzymaj glukozę zawsze pod ręką. Leki i dawki zostaw lekarzowi i pielęgniarce, a każdą niepokojącą zmianę zgłaszaj rodzinie. W nagłych przypadkach dzwoń pod 112, a poza godzinami pracy przychodni - pod 116117.
Źródła
- Medycyna Praktyczna - niedocukrzenie (hipoglikemia)
- diabinfo.de - Im Notfall (postępowanie w nagłych sytuacjach)
- diabinfo.de - cukrzyca w starszym wieku i w opiece
- gesundheitsinformation.de - stopa cukrzycowa: jak zapobiegać ranom
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. Zawsze postępuj według planu leczenia ustalonego przez lekarza podopiecznego.
Comments are closed.