Gotowanie dla podopiecznego to jedno z najważniejszych zadań opiekunki - i jedno z tych, przy których najszybciej uczysz się języka. Gotowanie po niemiecku to nie tylko nazwy potraw. To także niemiecki rytm posiłków, czytanie przepisów, miary kuchenne i słownictwo diety, które przyda Ci się, gdy senior ma cukrzycę albo problemy z przełykaniem. W tym słowniku znajdziesz wszystko, czego potrzebujesz w kuchni w Niemczech - z wymową i przykładami.
Jak czytać wymowę
Wymowę zapisujemy polskimi literami: ei = „aj”, au = „ał”, eu = „oj”, sch = „sz”, z = „c”, s przed samogłoską = „z”, ä = „e”. Przy ö i ü zaokrąglij usta jak do „u”. ch po e i i brzmi miękko, prawie jak „ś”. Nagrania znajdziesz w słowniku DWDS i PONS.
Rytm posiłków w niemieckim domu
Zanim zaczniesz gotować, poznaj zwyczaje domu. U wielu starszych Niemców dzień wygląda podobnie - a przyzwyczajenia są dla nich bardzo ważne.
| Posiłek | Po niemiecku | Jak zwykle wygląda |
|---|---|---|
| śniadanie | das Frühstück (früsztük) | Pieczywo lub bułki, masło, dżem, ser, wędlina, jajko, kawa. |
| obiad | das Mittagessen (mitagesen) | Główny ciepły posiłek, często około południa. |
| podwieczorek | Kaffee und Kuchen (kafe unt kuchen) | Po południu kawa i ciasto - dla wielu seniorów ważny rytuał. |
| kolacja | das Abendbrot / das Abendessen (abentbrot) | Najczęściej na zimno: chleb, wędlina, ser, pomidor, ogórek. |
Na początku zlecenia zapytaj: Um wie viel Uhr essen Sie normalerweise zu Mittag? - O której zwykle jada Pani/Pan obiad? oraz Was essen Sie gern zum Frühstück? - Co lubi Pani/Pan jeść na śniadanie?
Czynności w kuchni - czasowniki
| Po polsku | Po niemiecku | Wymowa |
|---|---|---|
| gotować (w wodzie) | kochen | kochen |
| smażyć | braten | braten |
| piec | backen | baken |
| dusić | schmoren / dünsten | szmoren / dünsten |
| gotować na parze | dämpfen | dempfen |
| obierać | schälen | szelen |
| kroić | schneiden | sznajden |
| trzeć na tarce | reiben | rajben |
| mieszać | rühren | rüren |
| miksować, blendować | pürieren | püriren |
| podgrzać | aufwärmen | ałfwermen |
| doprawić | würzen / abschmecken | würcen / apszmeken |
| dosolić | nachsalzen | nachzalcen |
| nakryć do stołu | den Tisch decken | den tisz deken |
| zmywać naczynia | abwaschen / spülen | apwaszen / szpülen |
Sprzęty i naczynia
| Po polsku | Po niemiecku | Wymowa |
|---|---|---|
| garnek | der Topf | topf |
| patelnia | die Pfanne | pfane |
| kuchenka, płyta | der Herd | hert |
| piekarnik | der Backofen | bakofen |
| mikrofalówka | die Mikrowelle | mikrowele |
| czajnik elektryczny | der Wasserkocher | wasakocha |
| blender ręczny | der Pürierstab | pürirsztap |
| deska do krojenia | das Schneidebrett | sznajdebret |
| miska | die Schüssel | szüsel |
| sitko, durszlak | das Sieb | zip |
| tarka | die Reibe | rajbe |
| chochla | die Kelle | kele |
| zmywarka | die Spülmaschine | szpülmaszine |
15 potraw, które często gotuje się w niemieckim domu seniora
Starsi Niemcy zwykle lubią kuchnię tradycyjną, domową. Te nazwy usłyszysz najczęściej - warto wiedzieć, co się pod nimi kryje:
| Po niemiecku | Co to jest |
|---|---|
| Salzkartoffeln | ziemniaki gotowane w osolonej wodzie - podstawowy dodatek do obiadu |
| Kartoffelpüree | purée ziemniaczane |
| Bratkartoffeln | ziemniaki smażone w plasterkach, często z cebulą i boczkiem |
| Kartoffelsalat | sałatka ziemniaczana - na zimno, z majonezem lub octem i bulionem |
| Frikadellen | kotlety mielone |
| Rinderrouladen | zrazy wołowe zawijane |
| Gulasch | gulasz |
| Eintopf | gęsta zupa jednogarnkowa, np. z grochu lub fasoli |
| Hühnersuppe | rosół z kury |
| Spätzle | miękkie kluseczki z ciasta jajecznego, popularne na południu Niemiec |
| Rührei | jajecznica |
| Fischstäbchen | paluszki rybne |
| Grießbrei | kasza manna na mleku |
| Milchreis | ryż na mleku, często z cynamonem i cukrem |
| Apfelmus | mus jabłkowy - dodatek do placków ziemniaczanych (Kartoffelpuffer) i naleśników |
Uwaga na „kompot”. Niemieckie das Kompott to deser z gotowanych owoców, podawany na talerzyku, a nie napój. Jeśli chcesz zrobić seniorowi polski kompot do picia, powiedz: ein Getränk aus gekochtem Obst - napój z gotowanych owoców.
Jak czytać niemiecki przepis
Rodzina może zostawić Ci ulubiony przepis seniora albo poprosić, żebyś ugotowała coś z książki kucharskiej. Przepis (das Rezept) składa się zwykle z listy składników (die Zutaten) i sposobu przygotowania (die Zubereitung). Te skróty i słowa pojawiają się najczęściej:
| W przepisie | Znaczenie |
|---|---|
| EL (Esslöffel) | łyżka |
| TL (Teelöffel) | łyżeczka |
| eine Prise | szczypta |
| g / kg, ml / l | gramy / kilogramy, mililitry / litry |
| ein Becher | kubeczek (np. śmietany - zwykle 200 g) |
| ein Päckchen | paczuszka (np. cukru waniliowego, proszku do pieczenia) |
| den Backofen vorheizen | nagrzać piekarnik |
| Ober- und Unterhitze | grzanie góra-dół |
| Umluft | termoobieg |
| bei mittlerer Hitze | na średnim ogniu |
| zum Kochen bringen | doprowadzić do wrzenia |
| abgießen | odcedzić |
Rozmowa z seniorem przy posiłku
- Was möchten Sie heute zu Mittag essen? - Co chciałaby Pani/chciałby Pan dziś zjeść na obiad?
- Wie hat Ihre Mutter das gekocht? - Jak gotowała to Pani/Pana mama? (seniorzy uwielbiają to pytanie)
- Das Essen ist gleich fertig. - Jedzenie zaraz będzie gotowe.
- Guten Appetit! - Smacznego!
- Ist es zu heiß? Soll ich pusten? - Czy to za gorące? Podmuchać?
- Möchten Sie noch etwas? - Chce Pani/Pan jeszcze trochę?
- Hat es Ihnen geschmeckt? - Smakowało Pani/Panu?
- Ist es zu salzig? Soll ich nachsalzen? - Za słone? A może dosolić?
Dieta seniora - słownictwo, które musisz znać
Wielu podopiecznych ma zalecenia żywieniowe od lekarza. Zawsze zapytaj o nie na początku zlecenia: Gibt es etwas, das sie nicht essen darf? - Czy jest coś, czego nie może jeść?
| Po polsku | Po niemiecku |
|---|---|
| cukrzyca | der Diabetes, zuckerkrank |
| bez cukru / mało cukru | zuckerfrei / zuckerarm |
| mało soli | salzarm |
| mało tłuszczu | fettarm |
| dieta lekkostrawna | die Schonkost / leichte Kost |
| problemy z przełykaniem | die Schluckbeschwerden / die Schluckstörung |
| dieta miękka | weiche Kost |
| dieta papkowata, zmiksowana | pürierte Kost |
| zagęszczacz do napojów | das Andickungsmittel |
| zagęszczony napój | angedicktes Getränk |
| nietolerancja laktozy | die Laktoseintoleranz |
| alergia na… | die Allergie gegen… |
Jeśli senior krztusi się przy jedzeniu lub piciu, zgłoś to rodzinie i lekarzowi - może potrzebować diety o zmienionej konsystencji. Jak bezpiecznie karmić osobę z problemami z przełykaniem, opisujemy w poradniku o opiece nad osobą leżącą.
Pamiętaj też o piciu. Z wiekiem słabnie uczucie pragnienia, dlatego Niemieckie Towarzystwo Żywieniowe (DGE) zaleca starszym osobom co najmniej sześć szklanek napojów dziennie - w upale więcej. Pytanie Möchten Sie etwas trinken? (Chce Pani/Pan się czegoś napić?) warto zadawać wiele razy dziennie.
Bezpieczeństwo w kuchni
- Ist der Herd aus? - Czy kuchenka jest wyłączona? Sprawdzaj to zawsze po gotowaniu, zwłaszcza jeśli senior z demencją sam zagląda do kuchni.
- Das Verfallsdatum / mindestens haltbar bis - data ważności / najlepiej spożyć przed. Regularnie przeglądaj lodówkę - seniorzy często trzymają przeterminowane produkty.
- Vorsicht, heiß! - Uwaga, gorące!
Gotujesz dla osoby z cukrzycą? Praktyczne zasady żywienia i to, dlaczego regularne posiłki są tak ważne, znajdziesz w artykule cukrzyca u seniora - poradnik dla opiekunki w Niemczech.
Podsumowanie
Na start wystarczą Ci: rytm posiłków (Mittagessen, Kaffee und Kuchen, Abendbrot), kilkanaście czasowników kuchennych i nazwy ulubionych potraw podopiecznego. Najważniejsze jest jednak słownictwo diety - dzięki niemu gotujesz bezpiecznie i zgodnie z zaleceniami lekarza. Resztę przyniesie codzienna praktyka, najlepiej przy wspólnym gotowaniu z seniorem.
Uzupełnij kuchenne słownictwo o owoce i warzywa po niemiecku, a przy zakupach i przepisach przydadzą się liczby po niemiecku.
Dopiero uczysz się niemieckiego i szukasz zlecenia dopasowanego do Twojego poziomu? Sprawdź oferty pracy bez znajomości języka na opiekunki-niemcy.pl.
Jakiego słowa lub przepisu zabrakło? Napisz do nas - uzupełnimy słownik.
Comments are closed.